محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
222
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
همگى با فسافسا « 1 » ، ستونهاى صحن همه با رخام سفيد ، ديوارها همچون دورادور . پلها وطاقچههايش با فسيفسا نقاشى شده ، پشت بامها با ورقهاى سربين زير پوشى شده . بالاخانهها از دو سو با فسيفسا پوشيده است . در سمت راست صحن دفتر دارائى است با هشت ستون كه ديوارهاى آن نيز با فسيفسا پوشيده است . در محراب وپيرامن آن نگينها * از عقيق وفيروزه هر چه بزرگتر هست . در سمت چپ محرابى ديگر كوچكتر از آن ، براي سلطان هست كه از ميان شكافته شده بود ، ومن شنيدم كه پانصد دينار هزينه برداشت تا به صورت نخست درست شد . بر سر گنبد يك ترنج وبالاى آن يك انارك هست كه هر دو زرين هستند . شگفت انگيزتر ، سوار كردن رخامهاى رنگارنگ است كه شاخههاى هر رگه را به همانند آن در جفتش رسانيدهاند ، بطورى كه هر گاه هنرمندى يك سال بدان بنگرد ، هر روز هنرى تازه دريابد وگرهى بگشايد . گويند وليد ، براي ساختمان اينها هنرمندان إيران وهند ومغرب وروم را بياورده ، هفت سال ماليات شام را خرج آن نمود ، هجده كشتى زر وسيم از راه جزيرهء قبرص بدانجا رسيد ، واين غير از هداياى پادشاه روم از وسايل وفسافسا « 1 » بوده است .
--> ( 1 ) در پانوشت ص 158 چ ع ليدن ، تفسيري براي واژهء « فسافسا » از حاشية نسخهء دستنويس نقل شده ، كه فارسي آن چنين است : « فسافسا » چيزيست كه از شيشه ساخته مىشود ، مانند سنجهء دو درمى : زرد ، خاكى ، سياه ، سرخ ، براق ، يا زرين كه روى آن را با شيشهء نازك مىپوشانند . ايشان نخست ملاطى با صمغ عربى خمير كرده بر ديوار پهن كنند ، سپس « فسافسا » را بر آن مىچسبانند ونقش ونوشتهها برآرند . برخى نيز همه را زر بچسبانند ، پس ديوار يكسره زرين ديده شود .